Phường Thanh trì:Một di tích lịch sử và kháng chiến ở phường Thanh Trì bị lãng quên?

Thanh Trì là một làng cổ nằm gần kề góc Đông Nam của kinh thành Thăng Long xưa. Trước năm 1945 tên gọi của làng cũng lấy làm tên gọi của tổng và của huyện Thanh Trì. Năm 1961 là xã Thanh Trì huyện Thanh Trì, từ tỉnh Hà Đông nhập về Hà Nội. Từ 1-1-2004 xã Thanh Trì trở thành phường của quận Hoàng Mai.

Trong những năm kháng chiến, Thanh Trì là nơi tranh chấp giữa ta và địch. 9 năm chống Pháp dân quân du kích Thanh Trì liên tục hoạt động đảm bảo đầu mối liên lạc giữa nội và ngoại thành. Ngày 27-10-1948, giặc đã gây tội ác man rợ đối với nhân dân Thanh Trì, chúng thiêu hủy 270 ngôi nhà, giết 5 người, bắt 50 người.

Cuối tháng 12-2004, khi cuộc chiến khốc liệt đã lùi xa gần 60 năm, ai có dịp về thăm Thanh Trì đều thấy cảnh sắc nơi đây từng ngày thay đổi. Làng xưa heo hút nay đã thành phố, thành phường. Nhà cao tầng mọc lên san sát. Hơn 10 năm qua, các di tích bị phá hủy trong chiến tranh được dân công đức tiền của tôn tạo, đã điểm tô cho vẻ đẹp văn hóa của làng. Đền Mẫu Thoải (thôn Thanh Lân) là nơi hội họp của các đoàn thể cách mạng, nơi ẩn giấu của các cán bộ và du kích vừa được dân xóm Bãi dựng lại trên nền cũ. Năm 1993 xã Thanh Trì đã chi hơn 100 triệu đồng xây nhà Tổ chùa Triệu Khánh rộng hơn 60m2. Năm 2000 và 2001 xã chi 85 triệu đồng, 10 vạn viên gạch cùng hơn một tỷ đồng của phật tử đóng góp xây mới tam quan, phật điện, nhà khách chùa Triệu Khánh theo kiến trúc cổ.

 

Về Thanh Trì vào những ngày toàn dân ta đang kỷ niệm 58 năm ngày Toàn quốc kháng chiến, lòng tôi còn gợn băn khoăn, buồn vui xen lẫn. Hiện nay, phường Thanh Trì có hai bà mẹ Việt Nam anh hùng, một gia đình được Chính phủ tặng Bằng có công với nước, 64 gia đình được tặng Bằng có công với cách mạng, 131 liệt sỹ… Có lẽ, với thành tích vừa nêu, nếu đề  nghị, Thanh Trì sẽ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng. Nhưng không hiểu sao, đến nay hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu cao quý vẫn chưa được UBND phường hoàn thiện. Đặc biệt một di tích kháng chiến là chùa Đồng vẫn chưa được người dân và chính quyền quan tâm đúng mức.

Trước đây chùa Đồng có tam bảo, phật điện, nhà tổ. Phía sau chùa có giếng nước, đường kính 40 mét, mặt giếng thả hoa sen. Ngoài cửa chùa có hai ngọn tháp. Mỗi tháp 9 tầng cao khoảng 10 mét. Kiến trúc nhà tổ có nét đặc sắc, bốn cột chính được gắn bằng những bát hương. Điều đáng tiếc là mấy chục năm qua không ai còn nhớ được tên chữ của chùa. Gần đây khi đến đình làng Thanh Trì, đọc những chữ khắc trên đôi hạc đồng chúng tôi mới biết chùa có tên chữ là Pháp Hoa tự. Do chùa Đồng nằm ở nơi hẻo lánh, những năm 1947-1948, nhiều cán bộ, du kích trong vùng khi vào hoạt động nội thành thường ghé qua chùa. Sư Lê Văn Đương đã đào hầm bí mật, nuôi giấu cán bộ ở khu nhà bếp gần cối giã gạo. Bị nghi ngờ, sư đã nhiều lần bị địch bắt và đánh đập dã man nhưng trước sau như một sư vẫn giữ lòng kiên trung với kháng chiến. Sau ngày hòa bình, khi xét công ban thưởng, Chính phủ đã tặng nhà sư Lê Văn Đương Bằng có công với cách mạng.

Gắn bó với lịch sử hào hùng, chùa Đồng cũng trải những thăng trầm cùng đất nước. Năm 1948, xảy chuyện cướp súng ở bốt Vĩnh Tuy (bốt nằm trên đê sông Hồng cách chùa độ 1km) địch khủng bố gắt gao. Trước nguy cơ ngôi chùa bị địch chiếm, ta đã chủ động tiêu hủy chùa. Sau khi lửa tắt, trong khu vực chùa vẫn còn sót nhà bếp, nhà tổ, mấy tháp mộ và những pho tượng phật. Xót thương cho những tác phẩm điêu khắc đang từng ngày bị hủy hoại, người làng bàn nhau chuyển tượng về gửi ở chùa Triệu Khánh.

Năm 1965, Trạm thông tin Đường sắt dựng kho trên đất chùa. Một số gia đình công nhân cũng sơ tán và làm nhà ở tại đây. Đến năm 1989, trên đất chùa, ba gian nhà tổ vẫn còn nhưng không ai hương khói. Để nhà tổ khỏi lâm vào cảnh đổ nát, bộ khung gỗ được dỡ và chuyển về dựng ở chùa Triệu Khánh ở cuối làng. Tháng 10-2004 để phù hợp với khung cảnh mới, chùa Triệu Khánh dựng nhà tổ nguy nga, bộ khung gỗ nhà Tổ chùa Đồng một lần nữa bị dỡ và xếp gọn ở vườn chùa

Giờ đây ai có dịp về thăm làng Thanh Trì, đi từ dốc Đoàn Kết xuống hay đi từ xóm Đồng ra, thấy bên đường nhựa vẫn còn đó 2 ngọn tháp chùa Đồng, một kiến trúc Phật giáo độc đáo của Hà Nội. Qua cánh cổng sắt của cơ quan, nhìn vào phía trong, vẫn thấy nền nhà tổ bỏ hoang hóa, cỏ dại mọc um tùm.

Ở phường Thanh Trì có nhiều di tích tôn giáo, tín ngưỡng gắn liền với cuộc kháng chiến chống Pháp. Nhằm bảo vệ những di tích quý của một thời, thiết nghĩ, chính quyền địa phương cần đề nghị ngành Văn hóa lập hồ sơ xếp hạng các di tích này. Với riêng chùa Đồng, phường cần bàn bạc với đơn vị chủ quản, tìm cách làm phù hợp, để dân xóm Đồng nhận lại một phần đất chùa, chí ít thì cũng ở phần đất khu vực nhà tổ để nhân dân  dựng lại ngôi chùa trên đất cũ.

Làm được như vậy, chúng ta sẽ giữ được một di tích kháng chiến, một kiến trúc tôn giáo của thủ đô. Đó là ước nguyện chính đáng của đông đảo nhân dân làng Thanh Trì, đặc biệt là các vị cách mạng lão thành, các cán bộ du kích từng hoạt động trên đất Thanh Trì thời kỳ 1946-1954.

Các tin mới hơn

Các tin cũ hơn